GRAMMATIK MA’NO VA PRAGMATIK MAZMUN MUNOSABATI: RELEVANS NAZARIYASI VA KONTEKSTUAL MOSLASHUV MASALALARI

Abstract

Mazkur maqolada grammatik ma’no va pragmatik mazmun o‘rtasidagi murakkab munosabatlar kognitiv-pragmatik yondashuv asosida tahlil qilinadi. Xususan, relevans nazariyasi doirasida til birliklarining semantik va grammatik xususiyatlari qanday qilib nutq jarayonida kontekst bilan uyg‘unlashib, qo‘shimcha ma’no qatlamlarini yuzaga keltirishi o‘rganiladi. Tadqiqotda grammatik shakllarning faqat formal yoki semantik birlik sifatida emas, balki kommunikativ niyatni ifodalovchi va pragmatik ma’no hosil qiluvchi vosita sifatidagi roli yoritiladi. Shuningdek, kontekstual moslashuv mexanizmlari orqali nutq ishtirokchilari tomonidan ma’no talqini qanday amalga oshirilishi, implikaturalar va inferensiya jarayonlarining grammatik strukturalar bilan o‘zaro aloqasi tahlil etiladi. Maqolada relevans nazariyasining asosiy tamoyillari – maksimal samaradorlik va minimal kognitiv xarajat asosida ma’no anglash jarayoni tushuntirilib, ularning grammatik kategoriyalar bilan bog‘liqligi asoslab beriladi. Tadqiqot natijalari grammatik ma’no va pragmatik mazmunning o‘zaro uzviy bog‘liqligini, ularning kontekst ta’sirida dinamik tarzda shakllanishini ko‘rsatadi. Ushbu yondashuv tilshunoslikda semantika va pragmatika o‘rtasidagi chegaralarni yanada aniqroq belgilashga hamda nutqni talqin qilish jarayonini chuqurroq anglashga xizmat qiladi.